Na stronie pomocy Electroluksa stoi 30 cm. Sekcja Rytmu Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego pisze o 60 cm. Obie liczby dotyczą tej samej sytuacji: osoby z rozrusznikiem, która stoi przy włączonej indukcji. Temat płyta indukcyjna a rozrusznik serca wygląda na prosty, dopóki nie zestawi się zaleceń obok siebie. Poniżej zebraliśmy, kto co zaleca, co zmierzono w czterech badaniach i dlaczego wynik zależy także od tego, gdzie stoi garnek.

Płyta indukcyjna a rozrusznik serca: skąd problem

Pod szkłem płyty indukcyjnej leży cewka. Płynie przez nią prąd zmienny, który wytwarza zmienne pole magnetyczne, a to pole indukuje prądy wirowe w ferromagnetycznym dnie garnka. Grzeje się więc garnek. Sama płyta pozostaje chłodna, dopóki nie ogrzeje jej naczynie.

Rozrusznik wysyła impulsy, ale przez cały czas nasłuchuje też elektrycznej aktywności serca i na tej podstawie decyduje, kiedy zadziałać. Silne pole elektromagnetyczne może ten nasłuch zakłócić, jak pisze British Heart Foundation. Niemieccy badacze, o których niżej, opisali dwie drogi, którymi płyta mogłaby to zrobić. Pierwsza to napięcie indukowane bezpośrednio przez pole. Druga to prąd upływu, gdy ktoś dotyka metalowego garnka.

Stąd zalecenia odległości. Pole słabnie szybko wraz z oddalaniem się od płyty.

Kto zaleca jaką odległość

Najważniejsze polskie źródło to komunikat Sekcji Rytmu Serca PTK z kwietnia 2022 roku, podpisany przez prof. Macieja Kempę, Ewę Świerżyńską i prof. Macieja Sterlińskiego. Dla kuchni indukcyjnej podaje wprost: „należy zachowywać odstęp co najmniej 60 cm między stymulatorem a płytą kuchni”. Dla większości innych urządzeń domowych, w tym miksera, blendera, suszarki do włosów i telefonu, ta sama lista podaje 15 cm. O kuchenkach mikrofalowych pisze, że ograniczeń nie ma, co zgadza się z tym, co zebraliśmy w tekście o tym, czy mikrofalówka jest szkodliwa.

British Heart Foundation też mówi o 60 cm. Odpowiedzi udzieliła pielęgniarka kardiologiczna Regina Giblin. Dodaje, że większość ludzi z rozrusznikiem może z takiej płyty korzystać, ale przy zakupie nowej kuchenki można pomyśleć o innym rodzaju. Medtronic, producent rozruszników i kardiowerterów-defibrylatorów (ICD), dla ICD podaje identycznie: 15 cm dla większości sprzętów domowych i 60 cm dla płyty indukcyjnej.

Electrolux na swojej polskiej stronie pomocy odpowiada inaczej. Najpierw odsyła do lekarza, żeby ten ocenił, czy konkretny rozrusznik jest odporny na pole magnetyczne. Co najmniej 30 cm radzi zachować dopiero wtedy, gdy lekarz ma wątpliwości.

Skąd te rozbieżności? W materiałach, które przeczytaliśmy, żadne z tych źródeł nie wyjaśnia, jak doszło do swojej liczby. Można jedynie zauważyć, że 60 cm leży powyżej wszystkich odległości, przy których badacze notowali zaburzenia. Nie zgadujemy, która liczba jest „prawdziwa”. Jeśli masz wszczepione urządzenie, wiążące jest to, co powie ośrodek, który je kontroluje.

Co pokazały badania

Znaleźliśmy cztery badania, które dotyczą właśnie płyt indukcyjnych. Dwa sprawdzały urządzenia w modelu ciała, czyli w laboratoryjnym fantomie bez udziału ludzi, a dwa – u żywych pacjentów, którzy stali albo siedzieli przy włączonej płycie. Wzór jest czytelny.

Rickli i współpracownicy, Szwajcaria, 2003. Czterdziestu pacjentów, którym na czas badania przeprogramowano rozruszniki na tryb jednobiegunowy. Siedzieli jak najbliżej płyty, około 20 cm od garnków, lekko pochyleni. Moc zwiększano do maksimum, jeden garnek zdejmowano i stawiano z powrotem. Żadnego zaburzenia pracy rozrusznika. Autorzy zawęzili jednak wniosek i brak ryzyka stwierdzili dla rozruszników dwubiegunowych i dla jednobiegunowych wszczepionych po prawej stronie.

Hirose i współpracownicy, Japonia, 2005. Cztery rozruszniki jednobiegunowe w standardowym modelu ciała, poddane testom hamowania i pracy asynchronicznej, a więc sprawdzano, czy płyta wstrzyma impulsy albo wymusi stały rytm. Zaburzenia pojawiały się do 34 cm od płyty. Autorzy uznali za bezpieczne 50 cm lub więcej.

Irnich i Bernstein, Niemcy, 2006. Model „najgorszego przypadku”: rozrusznik jednobiegunowy wszczepiony po lewej stronie klatki piersiowej. Badacze sprawdzili 11 płyt europejskich producentów i czułość 244 rozruszników. Zwiększenie odległości do 35 cm zawsze obniżało indukowane napięcie do najwyżej 60 mV.

Tiikkaja i współpracownicy, Finlandia, 2013. Jedenastu pacjentów z rozrusznikami i 13 z ICD. Płyta pracowała z częstotliwością 48 kHz, pole wynosiło około 2 µT w odległości 40 cm i 3 µT przy 35 cm. Pacjenci stali przed płytą, trzymali uchwyty garnka, przestawiali garnek na tylne pole. Płyta nie zakłóciła pracy żadnego rozrusznika zaprogramowanego jednobiegunowo.

Czy to znaczy, że problemu nie ma? Nie tak prosto. Badania na pacjentach objęły razem kilkadziesiąt osób, a model laboratoryjny pokazuje, co może się stać w niekorzystnych warunkach, których mała próba nie musi uchwycić. Dlatego zalecenia kardiologów zostawiają zapas.

Dlaczego liczy się ustawienie garnka

Najciekawszy wynik niemieckiego badania dotyczy garnka, a nie odległości. Garnek postawiony dokładnie na środku pola, współosiowo z cewką, dawał indukowane napięcie zawsze poniżej 100 mV, które autorzy przyjęli za wartość krytyczną. Duży garnek przesunięty w bok – nawet do 800 mV. Najczulszy z przebadanych rozruszników reagował już przy 90,5 mV.

Paradoks? Przy garnku na środku najsilniejsze pole rozproszone dawał najmniejszy garnek, ale i tak zostawał pod progiem. Japoński zespół dodaje drugą obserwację. Podczas grzania pole było największe na krawędzi garnka. Bez garnka, w trybie wykrywania naczynia, maksimum wypadało na środku pola grzejnego.

Ta sama praca opisuje drugą drogę, czyli prąd upływu. Około 2% napięcia między garnkiem a ziemią może trafić na wejście, którym rozrusznik nasłuchuje serca. Dotyczy to układów jednobiegunowych i sytuacji, w której ktoś dłużej trzyma dłoń na metalowym garnku. Najbardziej prawdopodobną reakcją rozrusznika jest według autorów przejście w asynchroniczny tryb zakłóceń, czyli stymulowanie w stałym rytmie bez nasłuchu. Ryzyko dotyczy według nich osób, które nie są od stymulatora zależne.

W praktyce przekłada się to na dobór naczyń. Garnek o średnicy zbliżonej do pola, postawiony na środku, to ta sama zasada, którą opisaliśmy przy patelniach do indukcji ze względu na sprawność grzania. Tu dochodzi drugi powód.

Jednobiegunowy czy dwubiegunowy

Wszystkie badania wracają do jednego rozróżnienia. W układzie dwubiegunowym obie elektrody, między którymi rozrusznik „słucha” serca, leżą blisko siebie na końcu przewodu w sercu. W jednobiegunowym jedną z nich jest obudowa urządzenia pod skórą, więc pętla, w której pole może indukować napięcie, jest dużo większa.

Stąd zawężenia we wnioskach. Rickli nie stwierdził ryzyka dla dwubiegunowych i prawostronnych jednobiegunowych. Irnich i Bernstein wskazali jako zagrożone jednobiegunowe po lewej stronie, przy bliskim staniu i przesuniętym garnku. Hirose badał wyłącznie jednobiegunowe.

Jaki masz układ, nie sprawdzisz sam. Wie to ośrodek, w którym urządzenie jest kontrolowane, i tam warto zapytać przy najbliższej kontroli. Tym bardziej że w badaniach urządzenia przeprogramowywano między trybami, więc o czułości decydują także ustawienia.

Co z tego wynika przy kuchence

Poniższe zasady nie zastępują zaleceń lekarza. Zestawiają to, co wynika ze źródeł.

Tylne pola to nasza wskazówka geometryczna, a nie zalecenie konkretnej instytucji. Różnica między przednim a tylnym polem to po prostu kilkanaście centymetrów więcej.

A jeśli płyty jeszcze nie ma? British Heart Foundation sugeruje wtedy rozważenie innego rodzaju kuchenki. Tyle że kuchenka gazowa ma swoje minusy, bo dokłada do powietrza w kuchni dwutlenek azotu – pomiary opisaliśmy w tekście o kuchence gazowej i jakości powietrza. Płyta ceramiczna grzeje bez pola indukcyjnego i działa z większością naczyń. Przy wynajmowanym mieszkaniu o rodzaju płyty decyduje zwykle właściciel, o czym piszemy przy wyposażeniu kuchni na wynajem.

Pozostałe sprzęty kuchenne wypadają w zaleceniach PTK łagodnie. Mikser czy blender wymagają 15 cm od stymulatora, czyli w praktyce tyle, żeby nie trzymać ich przy klatce piersiowej.

Ten tekst referuje stanowiska instytucji i wyniki badań. Nie jest poradą medyczną.

Najczęstsze pytania