Pytanie, czy mikrofalówka jest szkodliwa, zwykle dotyczy promieniowania i witamin. Na pierwsze agencje odpowiadają wprost, a drugie ma odpowiedź bardziej zawiłą, niż sugerują obie strony sporu. Tymczasem to, przed czym instytucje ostrzegają naprawdę, rzadko trafia do tych dyskusji: woda, która nie wrze, a potem wybucha z kubka, zimne miejsca w odgrzanych resztkach i mleko dla niemowląt.

Czy mikrofalówka jest szkodliwa: promieniowanie

Zacznijmy od lęku, który pojawia się najczęściej.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków odpowiada na niego jednym zdaniem. Energia mikrofal zamienia się w ciepło, gdy pochłania ją jedzenie, i nie czyni jedzenia radioaktywnym ani skażonym. Z posiłkiem nie dzieje się nic, czego nie robi zwykłe podgrzewanie.

Druga obawa dotyczy tego, co ucieka z urządzenia. Tu FDA powołuje się na federalny przepis, który ogranicza wyciek do 5 mW na centymetr kwadratowy w odległości około pięciu centymetrów od obudowy – i ten limit obowiązuje przez cały okres użytkowania kuchenki. Agencja dodaje, że limit leży znacznie poniżej poziomu, o którym wiadomo, że szkodzi ludziom.

Jest jeden wyjątek, o którym FDA pisze wprost: uszkodzone drzwiczki. Jeśli zawiasy, zatrzaski albo uszczelki są uszkodzone albo drzwi nie domykają się prawidłowo, trzeba skontaktować się z producentem. Na pogiętych drzwiczkach kuchenki nie warto więc oszczędzać.

Witaminy: jedna tabela, dwie odpowiedzi

Tu przydaje się badanie, które pokazuje, dlaczego proste odpowiedzi nie działają.

Zespół Yuana z Uniwersytetu Zhejiang w Chinach porównał w 2009 roku kilka sposobów przygotowania brokułów. Po 200 gramów warzywa gotowano pięć minut w 400 ml wrzątku, parowano pięć minut nad 200 ml wody albo podgrzewano pięć minut w mikrofalówce o mocy 1000 W z dodatkiem 10 ml wody.

Patrząc tylko na pierwszą kolumnę, mikrofalówka wypada dobrze – witaminy C ubyło mniej więcej o połowę mniej niż w garnku. Druga kolumna mówi co innego. Glukozynolanów, czyli związków siarkowych typowych dla warzyw kapustnych, ubyło więcej niż w garnku. Obie obserwacje są prawdziwe i pochodzą z jednej tabeli.

Wygrała w obu kategoriach para.

Autorzy sami zastrzegają, że wyniki zależą od wielkości kawałków, czasu obróbki i stopnia uszkodzenia tkanek, a poziom glukozynolanów nie musi odpowiadać ilości związków, które z nich powstają. To jedno badanie i jedno warzywo. Twierdzenie „mikrofalówka niszczy witaminy” jest więc za proste. Twierdzenie odwrotne – że zawsze je chroni – też.

Woda, która nie wrze, a potem wybucha

To zagrożenie FDA opisuje najdokładniej i warto je znać, bo wygląda niewinnie.

Woda podgrzewana sama w czystym kubku może przekroczyć temperaturę wrzenia i wcale nie wyglądać na wrzącą. Na gładkich ściankach brakuje miejsc, w których tworzyłyby się pęcherzyki pary. Wystarczy potem poruszyć kubek, wsypać herbatę albo wrzucić łyżeczkę, żeby cała nagromadzona energia uwolniła się naraz. Agencja pisze o gwałtownej erupcji, w której wrzątek wylatuje z naczynia, i o zgłoszeniach poważnych oparzeń.

Zalecenia FDA są dwa. Dodać do wody coś, na przykład kawę rozpuszczalną albo cukier, przed podgrzaniem, bo to wyraźnie zmniejsza ryzyko. I nie przekraczać zalecanych czasów grzania.

Zimne punkty w odgrzewanych resztkach

Mikrofalówka nagrzewa nierówno. Jedna strona talerza parzy, środek pozostaje letni, a to właśnie w takich zimnych punktach bakterie mają szansę przetrwać.

Amerykańska służba bezpieczeństwa żywności zaleca kilka prostych kroków: przykryć naczynie, rozłożyć porcję równomiernie, w trakcie podgrzewania zamieszać albo obrócić, a po wyjęciu odczekać chwilę, bo ciepło jeszcze się wyrównuje. Resztki odgrzewa się według niej do 74°C.

Tu pojawia się problem praktyczny. Temperatura na brzegu talerza nic nie mówi o środku porcji, więc sprawdzasz ją sondą, a nie dotykiem ani termometrem na podczerwień, który mierzy wyłącznie powierzchnię. Szczegóły są w tekście o termometrze kuchennym, a o tym, jak długo resztki mogą czekać w lodówce na odgrzanie, piszemy przy przechowywaniu żywności.

Metal, folia i pojemniki

FDA stawia sprawę prosto: metalowych naczyń ani folii aluminiowej w mikrofalówce generalnie się nie używa. Mikrofale odbijają się od metalu, więc jedzenie grzeje się nierówno, a sama kuchenka może się uszkodzić. Iskrzenie widuje się najczęściej na cienkich krawędziach i ostrych końcówkach.

Oba wątki mają już u nas swoje miejsce. Dlaczego stalowe pojemniki świetnie sprawdzają się w lodówce, a w mikrofalówce nie, opisaliśmy przy pojemnikach na żywność. Folię aluminiową i spożywczą omówiliśmy w tekście o folii i papierze do pieczenia.

Z tworzywami jest podobnie jak z symbolem zmywarki na spodzie talerza. Napis albo piktogram „do mikrofalówki” to deklaracja producenta, a nie certyfikat wydany dla konkretnego pudełka – ten sam mechanizm rozpisaliśmy przy zmywarce. Pojemnik po margarynie czy tacka z dania na wynos takiego oznaczenia zwykle nie mają i nie powinny do mikrofalówki trafiać. Szklane naczynie prosto z lodówki na najwyższą moc to z kolei ryzyko szoku termicznego, znane z naczyń żaroodpornych.

Mleko dla niemowląt i jajka w skorupce

Brytyjska służba zdrowia NHS nie zostawia tu marginesu. Mleka modyfikowanego nigdy nie podgrzewa się w mikrofalówce, bo może się nagrzać nierówno i oparzyć dziecku usta. Nierówno nagrzane mleko może mieć gorące miejsca, których nie wyczujesz, trzymając butelkę w dłoni. Temperaturę sprawdza się kroplą na wewnętrznej stronie nadgarstka. Ma być temperatury ciała: ciepła albo chłodna, ale nie gorąca.

Jajka w skorupce to prostsza fizyka. Para, która tworzy się wewnątrz, nie ma ujścia, ciśnienie rośnie i skorupka pęka gwałtownie – czasem dopiero wtedy, gdy wyjmiesz jajko i je dotkniesz. Jajecznicę czy jajko sadzone da się w mikrofalówce przygotować, ale żółtko trzeba wcześniej przekłuć z tego samego powodu.

Dlaczego „3 minuty” z przepisu nie działają u Ciebie

Przepis mówi „trzy minuty”, a u Ciebie danie jest zimne w środku albo wysuszone na brzegach.

Powód? Czas w przepisie zakłada konkretną moc kuchenki, a moc różni się między urządzeniami wyraźnie, więc ta sama porcja w słabszej kuchence potrzebuje dłużej, a w mocniejszej krócej. Do tego dochodzi ilość jedzenia. I jego temperatura na starcie. Moc urządzenia sprawdzisz na tabliczce albo w instrukcji i od niej warto zaczynać, zamiast od liczby minut z cudzego przepisu.

Zużycie energii to osobny temat. Przy frytkownicy beztłuszczowej udało się znaleźć porządny pomiar porównawczy z piekarnikiem, o którym piszemy w tekście o frytkownicy beztłuszczowej. Dla mikrofalówki takiego pomiaru nie przytaczamy, bo go nie zweryfikowaliśmy.

Najczęstsze pytania