W 2025 roku szwedzcy badacze zbadali kawę z 14 ekspresów w miejscach pracy. Szukali kafestolu, substancji z kawy, która podnosi cholesterol LDL, czyli ten „zły”. Ekspresy, które same mielą ziarna i parzą kawę przez metalowe sitko, czyli automaty, dawały napar, który miał zwykle około 176 mg kafestolu na litr. Kawa z papierowego filtra zrobiona w domu – 12 mg, prawie piętnaście razy mniej. W dziewięciu polskich poradnikach o wyborze ekspresu, które przejrzeliśmy, słowo „cholesterol” nie pada ani razu. Opisujemy rodzaje ekspresów i to, co z badań wynika dla każdego z nich, a także przepisy UE o automatycznym wyłączaniu, zużycie prądu, koszt filiżanki, czyszczenie i aktualne ceny.

Cztery rodzaje ekspresów

• Przelewowy powoli przepuszcza gorącą wodę przez zmieloną kawę w papierowym filtrze. Robi cały dzbanek naraz. W teście Stiftung Warentest, niemieckiej organizacji testującej produkty, trwało to 8–12 minut.
• Kolbowy (ciśnieniowy) przepycha wodę pod ciśnieniem przez zmieloną kawę ubitą w metalowym sitku, które wkłada się w uchwyt nazywany kolbą. Robi espresso, a mielenie i dozowanie kawy są po Twojej stronie.
• Automatyczny sam miele ziarna, parzy i często spienia mleko. Kawę parzy w zaparzaczu z metalowym sitkiem.
• Kapsułkowy parzy porcję kawy z zamkniętej kapsułki. Ekspresy na pady, czyli płaskie saszetki z papieru filtracyjnego, działają podobnie, ale pod znacznie niższym ciśnieniem: według przedruku testu Warentest w austriackim magazynie Konsument około 1 bara, a kapsułkowe 8–20 barów.

Dla zdrowia ważne jest to, przez co przechodzi napar: papier czy metal. Dla portfela – ile kosztuje porcja kawy. Kapsułki kosztowały według Konsumenta zwykle 30–40 euro za kilogram kawy, a często 80 euro i więcej. Zwykła kawa – 8–16 euro.

Kafestol: co zatrzymuje filtr

Kafestol i pokrewny mu kahweol to tłuszczowe związki z ziaren kawy, które podnoszą cholesterol we krwi. Papierowy filtr w większości je zatrzymuje. Holenderscy badacze (Urgert i współpracownicy, 1995) wyliczyli, że każde 10 mg kafestolu dziennie podnosi cholesterol o około 5 mg/dl, i zmierzyli, ile go jest w filiżance. Najwięcej miała kawa turecka, 3,9 mg, potem French press z 3,5 mg i kawa gotowana z fusami po skandynawsku z 3,0 mg. Espresso – 1,5 mg. A kawa przelewowa, rozpuszczalna i z perkolatora? Ilości pomijalne.

Badanie szwedzkie z 2025 roku (Orrje i współpracownicy) sprawdziło kawę z ekspresów w miejscach pracy. Napar z maszyn parzących z ziaren przez metalowe sitko miał medianę 176 mg kafestolu na litr, a tylko jedna próbka zeszła poniżej 100 mg/l. Kawa z papierowego filtra zrobiona w domu – 12 mg/l. Najwięcej miała kawa gotowana z fusami: 939 mg/l. Kilka próbek espresso z kawiarni wyszło jeszcze wyżej, ale to tylko cztery pomiary, a autorzy sami nazywają tę rozbieżność niewyjaśnioną.

Czy to widać we krwi? Norweskie badanie z Tromsø (Svatun i współpracownicy, 2022) objęło ponad 21 tysięcy osób po czterdziestce. Picie 3–5 espresso dziennie wiązało się z cholesterolem całkowitym wyższym o 0,16 mmol/l u mężczyzn i o 0,09 mmol/l u kobiet niż niepicie espresso. Sześć i więcej filiżanek kawy parzonej z fusami lub z French pressa – o 0,30 mmol/l u kobiet i 0,23 u mężczyzn. Przy kawie filtrowanej związek wyszedł tylko u kobiet pijących co najmniej sześć filiżanek.

To badanie obserwacyjne: pokazuje związek, a nie dowodzi, że kawa go powoduje. Autorzy przytaczają też dwa wcześniejsze badania z losowym przydziałem, w których trzy espresso dziennie nie podniosły cholesterolu w istotny sposób. Norweska kategoria „espresso” obejmowała kawę z ekspresów, kapsułek i kawiarki. Według pomiarów, na które powołują się autorzy, kawa z kapsułek, padów i automatów vendingowych miała 10–43 mg kafestolu na litr, z kawiarki 36 mg/l, a z ekspresu do espresso 54 mg/l. Szwedzi przywołują z kolei badanie z 2006 roku, według którego kawa z padów ma go pomijalnie mało, więc dla padów źródła się rozjeżdżają. Jeśli masz podwyższony cholesterol, porozmawiaj o tym z lekarzem, bo ten tekst nie jest poradą medyczną.

Wyłączanie, prąd i koszt filiżanki

Od 9 maja 2025 roku obowiązuje unijne rozporządzenie 2023/826. Powtarza ono zasady wprowadzone już w 2015 roku: ekspres ma sam przejść w tryb czuwania albo się wyłączyć. Przelewowy z dzbankiem termicznym musi to zrobić najpóźniej 5 minut po zaparzeniu, a ze zwykłym dzbankiem po 40 minutach, bo wtedy podgrzewa kawę płytą grzewczą. Kolbowe, automaty i kapsułkowe – po 30.

Ta płyta kosztuje. Stiftung Warentest pisała w 2014 roku, że niektóre ekspresy potrzebowały ponad 80 W, żeby kawa nie wystygła, co przy dwóch godzinach dziennie dawało około 17 euro rocznie. Dzbanek termiczny utrzymuje kawę ciepłą bez prądu.

Szwajcarska organizacja Topten, oceniająca sprzęt pod kątem zużycia energii, podaje według tamtejszej etykiety 43 kWh rocznie dla oszczędnego automatu i 66 kWh dla nieoszczędnego. Kapsułkowe – 34 i 58 kWh. Niemiecki magazyn Öko-Test, powołując się na badanie szwajcarskie, wyliczył dla czajnika i ręcznego filtra 25 kWh, a dla kawiarki stawianej na za dużej żeliwnej płycie aż 92 kWh rocznie.

Prąd to jednak drobna część kosztu filiżanki. Stiftung Warentest policzyła w 2023 roku pełny koszt, czyli urządzenie, kawę i prąd. Osoba pijąca siedem filiżanek dziennie z filtra albo French pressa płaciła na dłuższą metę około 11 eurocentów za filiżankę. Z automatu wychodziło średnio 39 eurocentów przy małym piciu i 19 przy dużym. Automat zwraca się więc dopiero przy dużej ilości kawy.

Co pokazały testy

Stiftung Warentest testuje każdy rodzaj osobno. Wyniki poszczególnych modeli są płatne, ale wnioski ogólne publikuje za darmo:

• Przelewowe (11/2024): 15 ekspresów. W wodzie z ośmiu z nich znaleziono aluminium powyżej niemieckiego limitu dla wody pitnej, ale w granicach łagodniejszych zaleceń Rady Europy, więc dostały ocenę dostateczną w kategorii szkodliwych substancji. Trzy słabo trzymały ciepło.
• Kolbowe (12/2021): 7 ekspresów za 156–455 euro. Dwa po odkamienianiu oddawały do kawy za dużo ołowiu, o czym piszemy w tekście o odkamienianiu ekspresu. W ustawieniach fabrycznych tylko nieliczne parzyły optymalne espresso.
• Kapsułkowe i na pady (12/2023): 15 ekspresów. Zwycięzcami zostały dwa z najtańszych. Ekspresy na pady dostały najwyżej ocenę dostateczną.
• Automaty (2026): proste modele bez automatycznego spieniania mleka kosztowały 280–630 euro. Warentest mierzy temperaturę pierwszego espresso po włączeniu, smak oceniany przez sommelierów i metale w wodzie po 16 godzinach postoju.

Konsument zauważył, że ekspresy często podają pierwsze espresso stosunkowo chłodne. Pomaga podgrzanie filiżanki. Ciśnienie na pudełku, 15 czy 20 barów, to dane producenta, a polskie poradniki podają różne „optymalne” wartości bez wskazania źródła.

Czyszczenie i bakterie

Hiszpańscy badacze (Vilanova i współpracownicy, 2015) zbadali pojemniki na zużyte kapsułki w dziewięciu ekspresach Nespresso używanych co najmniej rok. W każdym znaleźli od 35 do 67 rodzajów bakterii. Po przepłukaniu pojemnika bakterie szybko wracały, dlatego autorzy zalecają częste czyszczenie. Badali osad w pojemniku, a nie samą kawę.

W automatach do czyszczenia jest więcej, a polska instrukcja De’Longhi Magnifica Start ECAM220 podaje konkretne terminy:

Pojemnik na fusy ekspres każe opróżnić po 72 godzinach od pierwszej kawy, nawet jeśli nie jest pełny. Zaparzacza nie wolno myć w zmywarce ani płynem do naczyń, tylko w samej wodzie.

Jak wybrać i ile zapłacić

Kilka rzeczy do sprawdzenia przed zakupem:

• Pijesz dużo kawy i dbasz o cholesterol? Przelewowy z papierowym filtrem. Najlepiej z dzbankiem termicznym: wyłącza się po 5 minutach i nie potrzebuje płyty grzewczej.
• Lubisz espresso? Kolbowy albo automat. Ile kafestolu dostaniesz, zależy od tego, ile espresso dziennie pijesz.
• Kapsułki są wygodne, ale kawa w nich kosztuje kilka razy więcej za kilogram. W teście Warentest wygrały tanie ekspresy z tanimi kapsułkami.
• Automat wybieraj z myślą o czyszczeniu: wyjmowany zaparzacz i układ do mleka, który da się rozebrać.
• Twarda woda? Każdy ekspres trzeba odkamieniać, a po odkamienianiu dobrze go przepłukać. Szczegóły są w tekście o odkamienianiu ekspresu.

Bosch MyMoment, Philips Café Gaia i Smeg DCF02 były w teście ekspresów przelewowych Warentest z 2024 roku. Ich ocen nie podajemy, bo są w płatnej części testu.

Najczęstsze pytania