W 2013 roku niemiecka fundacja konsumencka Stiftung Warentest odkamieniła nowy automatyczny ekspres De’Longhi i zbadała pierwszą zrobioną w nim kawę. Kawa miała 490 µg ołowiu na litr (µg to mikrogram, milionowa część grama), czyli prawie 50 razy więcej, niż wolno w wodzie pitnej. Potem fundacja sprawdziła starszą maszynę na zwykłej wodzie z kranu. Po odkamienianiu pierwsza próbka miała 20 µg ołowiu, wciąż dwa razy więcej niż limit dla wody pitnej, a po drugim płukaniu ołowiu nie dało się już wykryć. Tak samo wypadły badania niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka (BfR). Polskie poradniki spierają się o ocet i kwasek cytrynowy, a o ołowiu nie piszą wcale. W skrócie: odkamieniaj środkiem z instrukcji, wtedy gdy ekspres o to poprosi, a po programie przepłucz go jeszcze raz.

Dlaczego płukanie po odkamienianiu jest ważne

BfR opisał w 2013 roku badanie ośmiu nowych ekspresów domowych: trzy kolbowe, w których kawę parzy się w metalowym koszyku z rączką, trzy na pady i dwa kapsułkowe. Przed odkamienianiem i po nim mierzył, ile metali przechodzi do wody. Najwięcej oddawały ekspresy kolbowe. W jednym z nich po odkamienianiu ołowiu było od 2 do 1600 µg na kilogram, a Rada Europy zaleca, by z materiałów do kontaktu z żywnością przechodziło go najwyżej 10 µg/kg. To zalecenie, nie wiążący przepis.

Ważniejsze jest to, co działo się dalej. Ilość metali spadała od pierwszej do piątej próbki pobranej tego samego dnia, z czego BfR wyciąga wniosek, że płukanie zmniejsza narażenie. W 2025 roku instytut dopisał, że kwaśne odkamieniacze mogą uwalniać ołów z metalowych części. Zalecenia? Dokładne płukanie po odkamienianiu, powtórzenie kroków płukania z instrukcji i codzienne przepłukanie ekspresu samą wodą przed pierwszą kawą.

Pełne badanie, opublikowane w 2015 roku w czasopiśmie Food Additives & Contaminants, dodaje, że u ekspresów kolbowych po odkamienianiu ołów, nikiel, mangan, chrom i cynk sięgały zaleceń Rady Europy albo je przekraczały. Jeden ekspres kolbowy oddawał jednak mało. Autorzy piszą, że takich ilości da się technicznie uniknąć. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przytacza z tego badania nikiel: do 780 µg/kg w 2 z 8 ekspresów po odkamienianiu. Szerzej o niklu piszemy przy garnkach ze stali nierdzewnej.

To nie dotyczy tylko ekspresów kolbowych. W teście z 2013 roku ołów oddał automatyczny ekspres. W 2021 roku Stiftung Warentest ocenił na „niedostatecznie” dwa ekspresy kolbowe, które po odkamienianiu wypłukiwały do kawy za dużo ołowiu. Cztery inne maszyny z testu z 2013 roku, w tym Jura Impressa C50 i Philips Saeco Minuto, wypadły bez zastrzeżeń. Badania obejmowały niewiele urządzeń, a BfR sam zaznacza, że wyniki nie są reprezentatywne dla całego rynku. BfR przypomina, że ołów szkodzi dorosłym, bo wpływa na ciśnienie krwi i nerki, a szczególną grupą ryzyka są kobiety w ciąży.

Czym odkamienić ekspres: co mówią producenci

Producenci zgadzają się w jednym: każą używać własnego środka. Co do składu się różnią. Kwas sulfamidowy i kwas mlekowy to najczęstsze składniki odkamieniaczy do ekspresów, a kwas octowy to składnik octu.

Stiftung Warentest zestawił to w 2025 roku od strony składu i wyszły dwa obozy. De’Longhi, Krups, Melitta, Philips, Saeco i WMF polecają do swoich automatów odkamieniacze z kwasem mlekowym albo cytrynowym, a Jura, Nivona i Siemens – środki z kwasem sulfamidowym, który słabo się rozkłada w środowisku i którego oczyszczalnie ścieków nie usuwają. Fundacja i tak radzi trzymać się zaleceń producenta. Programy odkamieniania są dobrane do konkretnego środka. Obcy może uszkodzić maszynę.

Ta sama fundacja przytaczała w 2020 roku szwajcarski test dziesięciu uniwersalnych odkamieniaczy, w którym wszystkie usuwały kamień, choć z różną siłą. Szwajcarzy uznali, że drogie środki producentów nie są konieczne. Te dwie rady się wykluczają. Na czas gwarancji bezpieczniej trzymać się instrukcji, bo De’Longhi wprost wiąże zły środek z jej utratą.

Ocet i kwasek cytrynowy

Ocet odradzają wszyscy producenci ekspresów ciśnieniowych, których instrukcje przeczytaliśmy. Dlaczego? Philips pisze, że większość kwasów, w tym octowy, uszkadza rurki i węże w ekspresie albo słabo rozpuszcza kamień. Wyjątkiem są według niego przelewowe ekspresy bez pompy, które mają grubsze przewody, więc ocet im nie szkodzi. Ekspert Stiftung Warentest i tak ostrzega przed wlewaniem octu do ekspresu. Esencji octowej – tym bardziej, bo jest za ostra.

Z kwaskiem cytrynowym sprawa jest mniej oczywista. Siemens go zakazuje, De’Longhi odradza na polskiej stronie, a Melitta sprzedaje odkamieniacz z kwasem cytrynowym, co sprawdziła niemiecka organizacja konsumencka Verbraucherzentrale NRW. Badania porównującego kwas cytrynowy, mlekowy i ocet w ekspresach nie znaleźliśmy. Polskie poradniki, które o tym piszą, opierają się na doświadczeniach sklepów, a nie na pomiarach. W czajniku kwasek sprawdza się dobrze, co opisaliśmy w tekście o odkamienianiu czajnika. W ekspresie decyduje instrukcja.

Jak często odkamieniać i jak twarda jest Twoja woda

Stiftung Warentest radzi odkamieniać tylko wtedy, gdy to naprawdę potrzebne, czyli zwykle gdy ekspres pokaże komunikat, a De’Longhi pisze, że w domu robi się to zwykle nie częściej niż raz na 2–3 miesiące. Kiedy pojawi się komunikat? To zależy od twardości wody ustawionej w ekspresie. De’Longhi fabrycznie ustawia najwyższy, czwarty poziom, więc warto ustawić właściwy.

Twardość wody to zawartość wapnia i magnezu. Polskie wodociągi podają ją w miligramach węglanu wapnia na litr (mg CaCO₃/l), a producenci ekspresów w stopniach niemieckich (°dH). Jeden stopień niemiecki to około 17,8 mg CaCO₃/l. Rozporządzenie ministra zdrowia z 2026 roku podaje dla wody pitnej zakres 60–500 mg/l jako wartość zalecaną ze względów zdrowotnych. Warszawski MPWiK podał za pierwsze półrocze 2026 roku średnio 244 mg/l, czyli 13,7 °dH, dla wody z Zakładu Centralnego i 260 mg/l, czyli 14,6 °dH, dla Zakładu Północnego.

Jeśli nie znasz twardości wody, użyj paska testowego z pudełka ekspresu. W De’Longhi zanurza się go w wodzie na około sekundę i po minucie odczytuje liczbę czerwonych pól, od 1 do 4. O tym, co w wodzie z kranu zmienia filtr, piszemy przy filtrze dzbankowym.

Filtry w zbiorniku ekspresu wydłużają okres między odkamienianiami. Jura podaje, że przy wkładzie CLARIS Smart ekspres w ogóle nie prosi o odkamienianie. Siemens pisze, że jego filtr przestaje działać najpóźniej po dwóch miesiącach i trzeba go wymienić, także ze względów higienicznych. Filtr wymieniany w terminie chroni przed kamieniem, ale zapomniany przestaje pomagać.

Odkamienianie krok po kroku

Kroki różnią się między modelami, ale instrukcje De’Longhi, Jury, Siemensa i Nespresso mają wspólny schemat.

1. Wyjmij filtr wody ze zbiornika, jeśli instrukcja tak każe. W De’Longhi wkłada się go z powrotem dopiero przed płukaniem.
2. Przygotuj roztwór dokładnie według instrukcji. Jura każe rozpuścić 3 tabletki w 500 ml wody.
3. Uruchom program odkamieniania i go nie przerywaj. W Jurze trwa około 40 minut, w De’Longhi Magnifica około 45, a program calc’nClean Siemensa około 44. Jura ostrzega, że przerwanie może uszkodzić urządzenie. Kwasu nie zostawiaj w ekspresie na noc – radzi Verbraucherzentrale NRW.
4. Wykonaj płukania z instrukcji. De’Longhi w opisie na polskiej stronie przewiduje dwa płukania pełnym zbiornikiem czystej wody.
5. Przepłucz jeszcze raz, zanim zrobisz kawę. Na co dzień przepłucz ekspres samą wodą przed pierwszą kawą (BfR).

Ekspresy kolbowe i przelewowe często nie mają automatycznego programu. Wtedy kroki opisuje instrukcja, a płukanie po odkamienianiu jest jeszcze ważniejsze, bo to w ekspresach kolbowych BfR mierzył najwięcej metali.

Ceny odkamieniaczy w MediaMarkt, stan na 9 października 2026: De’Longhi Decalk 500 ml – 59,99 zł, Philips CA6700 250 ml – 34,99 zł, tabletki Jura (9 sztuk) – 74,99 zł, Krups F054001A – 39,99 zł.

Najczęstsze pytania